OQ SUV ZIYORATGOHI (Kitob tumani)

“Oq-suv” ziyoratgohi Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida, Kitob shahridan taxminan 17 km janubi-sharqda joylashgan Xo‘ja Isfaroz qishlog‘ida, Qashqadaryo bo‘yida joylashgan .

Mahalliy rivoyatlarga ko‘ra, bu yerda Shayx Shamsiddin, uning farzandi Shayx Najmiddin hamda keyinchalik mashhur so‘fiy Darvesh Muhammad Vaxshuvoriy dafn etilgan.

Shayx Shamsiddin XV asrda yashagan yirik tasavvuf namoyandasi bo‘lib, Farob yaqinidagi Xezzan qishlog‘ida tug‘ilgan. U yoshligidan ilm olib, zohiriy va botiniy ilmlarda yetuk darajaga erishgan. U Sulton Said Ahmad Bashir ning shogirdi bo‘lgan hamda Kesh hududida faoliyat yuritgan .

Rivoyatlarga ko‘ra, Amir Temur tomonidan Oq-suv bo‘yida qurdirilgan masjid va madrasada Shayx Shamsiddin hamda uning o‘g‘li Shayx Najmiddin xizmat qilgan. Ularning vafotidan keyin esa ushbu maskan Darvesh Muhammad tomonidan boshqarilgan .

Darvesh Muhammad Vaxshuvoriy Naqshbandiya tariqatining “oltin silsila”sida muhim o‘rin tutgan allomalardan biri hisoblanadi. U zohiriy va botiniy ilmlarni mukammal egallagan, muridlarni tarbiyalash va irshod qilishda katta mahorat ko‘rsatgan. U Xoja Ahror Valiy ta’limotidan ham bahramand bo‘lgan .

Darvesh Muhammad ko‘plab shogirdlar yetishtirgan bo‘lib, ularning orasida Abdulboqiy Xojagi Emkanagiy ham bor edi. U 1563 yilda vafot etib, aynan Xo‘ja Isfaroz qishlog‘ida dafn etilgan .

Ziyoratgoh hududida uch nafar shayx qabri umumiy katta sag‘ana ichiga joylashtirilgan. Ushbu inshoot to‘rtburchak shaklda bo‘lib, taxminan 4 metr balandlikda, 8 metr kenglikda va 12 metr uzunlikda qurilgan. Sag‘ana marmar bilan qoplangan bo‘lib, oq va jigarrang ranglarda bezatilgan .

1961 yilda olib borilgan arxeologik ishlarda sag‘ana ustidagi ayrim tarixiy belgilar olib ketilgan. Hozirgi kunda ziyoratgoh hududida masjid va chillaxona saqlanib qolgan. Masjid to‘rtburchak shaklda bo‘lib, usti gumbaz bilan yopilgan va old qismi ayvon bilan o‘ralgan .

Ziyoratgoh hovlisida qadimiy terak daraxti mavjud bo‘lib, mahalliy aholi uni Amir Temur tomonidan ekilgan deb hisoblaydi.

Umuman olganda, “Oq-suv” ziyoratgohi tasavvuf tarixi, me’morchilik va xalq og‘zaki an’analari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan muhim tarixiy-madaniy maskan hisoblanadi.