ODINA MASJIDI (Nasaf katta jome masjidi,Qarshi shahri, XlV asr).

Odina masjidi Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri markazida joylashgan. Sohibqiron Amir Temur 1385–1386 yillarda Samarqanddan Qarshiga kelganida, shaharning markaziy qismi — Registon maydonida ushbu masjidni qurdirgan.

Masjid hozirgi kunda Qarshi shahrining “Eski shahar” hududida, Odina bog‘i hududida joylashgan. Qarshi shahridagi masjid va madrasalar M.Ye. Masson hamda N.A. Xanikov tomonidan o‘rganilgan.

Qarshi Registoni nihoyatda ozoda va tartibli maydon bo‘lib, shimoli-g‘arbdan janubi-sharqqa tomon 70 metr uzunlikda va 50 metr kenglikda joylashgan. Ushbu maydonda “qo‘sh” (juftlik) me’morchilik majmuasi shakllangan bo‘lib, unda Odina (juma) masjidi va Abdullaxon madrasasi bir-biriga uyg‘un holda qad rostlagan.

Registonning g‘arbiy qismida joylashgan Odina juma masjidi tashqi tomondan sodda ko‘rinishga ega bo‘lsa-da, 50 × 40 metr o‘lchamdagi to‘g‘ri to‘rtburchak shaklida qurilgan. Burchak va oraliq qismlari guldasta uslubida bezatilgan. Ichki hovliga olib kiruvchi eshiklar oldidagi tashqi peshtoq me’moriy jihatdan juda nafis ishlangan.

Masjid eshiklaridagi zulfinlar katta baliq shaklida yasalgan bo‘lib, kalit uchun maxsus joy qoldirilgan. Kalitlar ham yirik va bezakli bo‘lgan. Eshik ustida, Shohi Zinda majmuasi dagi kabi, misdan ishlangan kichikroq baliq shaklidagi bezak mavjud edi.

Registon maydonining boshqa qismlarida savdo do‘konlari joylashgan bo‘lib, janubi-sharqiy tomondan sardoba gumbazi ko‘rinib turgan. Keyingi asrlarda bu hududda yana bir qancha jamoat binolari, asosan madrasalar barpo etilgan.

Odina masjidi 1860-yillarning oxirida to‘pga tutilib vayron qilingan. Uning gumbazi va minoralari qoldiqlari 1914 yilgacha saqlanib qolgan. Sovet davrida masjid binosidan omborxona sifatida foydalanilgan. 1938 yilda esa hudud baland devor bilan o‘rab olinib, qamoqxonaga aylantirilgan.

Tadqiqotlarga ko‘ra, jumladan M.Ye. Masson xulosalariga asoslanib, bu joyda ilgari Kepakxon saroyi mavjud bo‘lgan degan fikr ilgari surilgan. Keyinchalik arxeolog Abdusobir Raimqulov olib borgan ilmiy izlanishlar ham bu xulosani tasdiqlagan.

Odina masjidi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 19 dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq moddiy va madaniy meros obyekti sifatida davlat muhofazasiga olingan.

Shuningdek, 2020 yil 8 oktyabrdagi farmoyishga asosan, 2021 yilda ushbu maskanda Qatag‘on qurbonlari xotirasi muzeyi tashkil etilgan.