LANGAR OTA ZIYORATGOHI

Qashqadaryo viloyati Qamashi tumani Katta Langar qishlog‘i Ko‘kbuloq (Doqqi) tog‘i etagida joylashgan .

“Langar” so‘zi qadimdan ibodatxona, karvonsaroy, xonaqoh, g‘aribxona, qabr, go‘rxona, yo‘l bekati kabi ma’nolarni anglatgan. Odatda mashhur shayxlar va so‘fiylar istiqomat qilgan maskanlar “Langar” deb atalgan .

Katta Langar majmuasi Kesh viloyatida katta e’tiborga ega bo‘lgan shayxlar avlodiga tegishli bo‘lib, bu yerda faqir va muhtojlarga vaqf mablag‘lari hisobidan oziq-ovqat ulashilgan bo‘lishi mumkin. Tadqiqotchilar qayd etishicha, XIX asrning 70-yillarida Buxoro amirligi hududidagi Kitob, Yakkabog‘ va Qamashida uchta yirik “Langar” mavjud bo‘lgan .

Katta Langar maqbarasi XVI–XVII asrlarga oid bo‘lib, unda beshta qabr joylashgan. Asosiy qabrlar uch shayxga tegishli: markaziy qabr — shayxlar shayxi Abdul Hasan ibn Ilyosga (XV asr oxiri), uning sharq tomonida o‘g‘li Shayx Muhammad Sodiq, g‘arb (qibla) tomonida esa nabirasi Shayx Abdul Husayn dafn etilgan .

Bundan tashqari, maqbarada Amirbek Sodiq ibn Bahodir qabri ham mavjud. Yana bir qabr Shayboniylar sulolasi bilan bog‘liq shaxsga tegishli bo‘lishi mumkinligi taxmin qilinadi .

Maqbara tashqarisida bir nechta noyob qabrtoshlar saqlangan bo‘lib, ulardan biri Muhammad Sodiqning avlodidan Mohbibi ismli ayolga tegishlidir .

Rivoyatlarga ko‘ra, shayx Abdul Hasan piri ruxsati bilan Samarqanddan Kesh tomon yo‘l olgan. U minib kelgan tuya aynan Langar hududida cho‘kkan va shundan keyin bu joy uning maskaniga aylangan .

Maqbara me’morchiligi o‘rta asr uslubida bo‘lib, pishiq g‘ishtdan qurilgan, gumbazli shaklga ega. Uslub jihatidan Xoja Ahmad Yassaviy maqbarasi ga o‘xshashlik kuzatiladi. Maqbara ichida beshta qabr bo‘lib, ulardan uchtasi hajmi va bezagi bilan ajralib turadi.

Tadqiqotlarga ko‘ra, bu yerda tasavvufning ishqiya tariqatiga mansub shayxlar — Abulhasan Ishqiy, uning o‘g‘li Muhammad Sodiq va nabirasi Abulhasan Oxund dafn etilgan. To‘rtinchi qabr kimga tegishli ekanligi aniq emas: ayrim manbalarda Amir Temur avlodiga mansub shaxsga tegishli deyilsa, boshqalarda shayx avlodidan ayol kishi ekani ta’kidlanadi .

Langar ota majmuasidagi shayxlar nasabi Xudoyquli shayx ga borib taqaladi. U islom dinini yoyishda muhim rol o‘ynagan shaxslardan biri bo‘lib, rivoyatlarga ko‘ra, Amir Temur va Bahouddin Naqshband bilan ham aloqada bo‘lgan .

Shuningdek, ushbu shayxlar ajdodlarining qabrlari Samarqand viloyatidagi Ostonabobo ziyoratgohida joylashgan bo‘lib, bu maskan ham muqaddas joylardan biri hisoblanadi .

Manbalarda keltirilishicha, shayx Ilyos va uning zamondoshlari Movarounnahr hukmdorlari oldida katta obro‘-e’tiborga ega bo‘lgan. Bu esa ularning nafaqat diniy, balki ijtimoiy-siyosiy hayotda ham muhim o‘rin tutganini ko‘rsatadi .

Bugungi kunda Langar ota ziyoratgohi tarixiy, diniy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan muhim majmua sifatida qadrlanadi.