Gavkushon madrasasi

Govkushon madrasasi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik (XVI asr). Joʻybor xojalari qurdirgan madrasa. Govkushon majmuasi tarkibiga kiradi. Oʻzbekiston madaniy merosi obʼyekti hisoblanadi. Xoʻja-Govkushon meʼmoriy ansambli madrasasi binosi 1562—1565-yillarda Shayboniy hukmdor Abdullaxon II davrida Buxoro (Oʻzbekiston) ning tarixiy markazida Joʻybor shayxi — Xoʻja Saʼd mablagʻlari hisobidan barpo etilgan. Xoʻja Saʼd „Xoʻja Kalon“ taxallusi bilan mashhur boʻlib, bu nom majmuasida oʻz aksini topgan.
Govkushan („buqalarni o‘ldirish“) nomi XVI asrgacha bu yerda qassobxona (qushxona) bo‘lganligi bilan bog‘liq. Biroz vaqt oʻtgach, madrasa qurilganidan soʻng, Buxoroning „Xoʻja masjidi“ nomi bilan mashhur boʻlgan ikkinchi Juma masjidi, uning atrofida Minorai Kalonga taqlid qilib, hovuz va past minora qad koʻtardi. Keyinchalik yaqin atrofda karvonsaroylar qurilgan.
Qurilish maydonchasi notekis shaklga ega boʻlganligi sababli yodgorlik nomutanosib shaklga ega boʻlib, tuzilishi ham anʼanaviy madrasalardan farq qiladi. Ikki qavatli asosiy koʻrinishning yon qanotlari hajmi va shakli jihatidan bir-biridan farq qiladi.
Oʻng tomonida masjid va darsxona sifatida foydalanilgan toʻrtburchaklar zal joylashgan. Binoning chap qanoti koʻp gumbazli tomlar va yopiq uylardan iborat. Hovli bir qavatli xonalar bilan oʻralgan.
Binoning chap tomonida kichik minora (19,5 m) joylashgan. Bosh binoning qarama-qarshi tomonida chiroyli ayvon bor. Sovetlar davrida bir necha marta taʼmirlangan.
Madrasaning tartibi anʼanaviy koʻrinishda boʻlib, u darsxona va masjid boʻlgan zallardan, bir qavatli hujralar iborat boʻlgan hovlidan iborat.
„Buxoro shahrining tarixiy markazi“ tarkibida 1993-yilda YuNESKOning Butunjahon merosi obʼyektlari roʻyxatiga kiritilgan. 1997-yilda Buxoro shahrining 2500 yilligi munosabati bilan Buxorodagi barcha obidalar qatorida Govkushon madrasasi ham qayta taʼmirdan chiqdi. Shuningdek, u sayyohlarga xizmat koʻrsatish va koʻrgazma obyekti boʻlib, u yerda ustaxonalar joylashgan.