CHIROQCHI HAZRATI LANGAR YODGORLIKLARI (Chiroqchi tumani)

Qashqadaryo viloyatining bir nechta tumanlarida, xususan tog‘ etaklarida “Langar ota” nomi bilan ataluvchi qishloqlar mavjud .

Toponomik manbalarda “Langar” atamasi turlicha talqin qilinadi. Jumladan, u muvozanatni saqlash uchun ishlatiladigan tayoq ma’nosini bildirishi mumkin. Shuningdek, islomiy an’anaga ko‘ra, so‘fiy va darveshlar joylashgan maskan, ya’ni ularning qo‘nim topgan joyi ham “langar” deb atalgan. Ba’zi manbalarda esa bu so‘z mo‘g‘ulcha “langur” atamasidan kelib chiqib, “muqaddas mozor” yoki “katta qabriston” ma’nosini anglatishi qayd etiladi .

“Langar” so‘zi yana “markaziy nuqta” yoki “o‘rtaliq maskan” ma’nosida ham ishlatiladi. Mutaxassislar bu hududni oddiy qishloq emas, balki qadimda qishloqlar o‘rtasida joylashgan muhim manzil yoki shaharcha sifatida baholaydilar. Bugungi kunda bu maskan sayyohlar diqqatini tortuvchi hududlardan biri bo‘lib, ekologik turizm uchun ham katta salohiyatga ega .

Chiroqchi tumani hududida joylashgan Langar ota qishlog‘i Chiroqchi shahridan taxminan 45 km shimolda, Hisor va Zarafshon tog‘ tizmalari tutashgan hudud — Qalqama vohasida joylashgan. Bu hudud qadimdan insonlar yashab kelgan maskan bo‘lib, arxeologik topilmalar uning kamida 5 ming yillik tarixga ega ekanini ko‘rsatadi .

Hududdan bronzadan yasalgan qurollar, qadimiy qabristonlar, ossuariylar (sopol tobutlar) topilgan. Langar ota tarix muzeyida esa miloddan avvalgi davrlarga oid eksponatlar saqlanadi. Jumladan, paleozoy erasiga oid toshqotgan organizmlar ham mavjud .

Qadimiy an’analarga ko‘ra, ziyorat “Qadamjo”dan boshlanadi. Bu yerda “Xudoning qo‘li” deb ataluvchi tosh mavjud bo‘lib, u ustiga qurilgan inshoot orqali himoyalangan. Rivoyatlarga ko‘ra, hatto shohlar va hukmdorlar ham bu joyga kelganda otidan tushib, ziyoratni piyoda davom ettirgan .

Chiroqchidagi Langar ota ziyoratgohi “Yangi Langar” yoki “Ikkinchi Langar” nomi bilan ham mashhur. Bu maskan bilan bog‘liq afsonalarda avliyolarning mo‘jizalari haqida hikoya qilinadi. Rivoyatlardan biriga ko‘ra, Xoja Ahmad Yassaviy bu hudud aholisini islom diniga da’vat etishda muhim rol o‘ynagan .

Ziyoratgoh qishloqqa kiraverishdagi Qadamjodan boshlanadi. Bu yerda Sulton Vays va sahobalar bilan bog‘liq rivoyatlar mavjud. Keyin esa ziyoratchilar tepalikdagi shayxlar qabri va qadimiy masjidni ziyorat qiladilar. Qadimda bu maskanga kelgan har bir inson aynan shu yerda otidan tushib, ziyoratni yalangoyoq davom ettirgan .

Hozirgi kunda Langar ota qabristoni taxminan 20 gektar maydonni egallaydi. Unda ikki tepalik ustida pishiq g‘ishtdan qurilgan, gumbazli ikki xonaqoh mavjud. Tadqiqotlarga ko‘ra, ular XI asrga oid bo‘lib, keyinchalik XVI–XVII asrlarda Ashtarxoniylar davrida yana ikki maqbara barpo etilgan .

Maqbaralardan biri Abul Hasan Ishqiy avlodlariga tegishli bo‘lib, uning ichida bir nechta sag‘analar joylashgan. Ayrim manbalarga ko‘ra, bu yerda Mirimshayx dafn etilgan. Ikkinchi maqbarada esa turli darajadagi shayxlar qabrlari mavjud bo‘lib, ularning joylashuvi maqomiga qarab belgilangani kuzatiladi .

Tarixiy manbalarda XVII asrda bu hudud Ashtarxoniylar hukmronligi ostida bo‘lgani va aynan shu davrda maqbaralar qurilgani qayd etiladi. Qabrtoshlardagi yozuvlar bu yerda dafn etilgan shaxslar tasavvufning Ishqiya tariqatiga mansub bo‘lganini ko‘rsatadi .

Bugungi kunda Langar ota ziyoratgohi tarixiy, diniy va turistik ahamiyatga ega bo‘lgan noyob maskan sifatida qadrlanadi.