IS’HOQ BUVA ZIYORATGOHI (Mirishkor tumani)

Qashqadaryo viloyati Mirishkor tumani Pomuq cho‘lining “Nor o‘ldi” hududida, Pomuq qishlog‘idan taxminan 70 km g‘arbda Is’hoq ota ziyoratgohi joylashgan .

Is’hoq otaning shaxsiga oid aniq tarixiy ma’lumotlar kam uchraydi. Xalq orasida u tasavvuf ahli, haqqa yetishgan avliyo sifatida e’tirof etiladi. Rivoyatlarga ko‘ra, u Eronning Isfahon hududidan bo‘lib, jasadi ortilgan tuya Jayhun (Amudaryo)dan o‘tib, aynan shu hududda to‘xtagan va shu yerda dafn etilgan .

Ziyoratgoh me’morchiligi Temuriylar davriga xos bo‘lib, tuzilishi jihatidan Hazrati Bashir ziyoratgohi majmuasiga o‘xshashlik kasb etadi. Obida to‘rtburchak shaklda qurilgan bo‘lib, ikki pog‘onali taglik ustiga o‘rnatilgan va usti yassi hamda serqirra ko‘rinishga ega. Ichki qismi yog‘och o‘ymakor naqshlar bilan bezatilgan bo‘lib, markazida ustunli yog‘och sag‘ana joylashgan .

Mahalliy aholining aytishicha, Is’hoq ota mo‘g‘ullar hujumi davrida shahid bo‘lgan va uning qoni to‘kilgan joy ramziy ziyoratgoh sifatida e’zozlanadi. Ziyoratgoh yonida XV asrga oid chillaxona ham mavjud .

Ba’zi manbalarga ko‘ra, Is’hoq ota Qusam Shayx ning ukasi bo‘lgan. Rivoyatlarda ularning nasabi Ahmad Yassaviy avlodiga borib taqalishi aytiladi. Ularning hayoti va faoliyati bilan bog‘liq voqealar Markaziy Osiyodagi tasavvuf tarixining muhim qismi sifatida qaraladi .

Arxeologik ma’lumotlarga ko‘ra, Is’hoq ota bilan bog‘liq ayrim maqbaralar XI–XIII asrlarga tegishli bo‘lib, ular Markaziy Osiyodagi eng qadimiy me’moriy yodgorliklardan biri hisoblanadi. Ushbu majmua tarkibida turli davrlarga oid maqbaralar mavjud bo‘lib, ular keyingi asrlarda qayta ishlangan .

1990–1995 yillarda Qusam Shayx majmuasi qayta ta’mirlanib, Is’hoq ota maqbarasi bilan bog‘liq hududlar obodonlashtirilgan.

Tarixiy manbalarga ko‘ra, qadimda ushbu hududdan Buyuk Ipak yo‘li o‘tgan bo‘lib, u Amudaryoning Kelif kechuviga tutashgan va Balx, Iroq, Shom hamda Makkaga olib boruvchi muhim savdo yo‘li hisoblangan .

Ziyoratgoh atrofida tabiiy manbalar ham mavjud. Jumladan, “O‘rta buloq” deb ataluvchi buloqdan doimiy ravishda suv chiqib turadi. Yaqin hududda esa qadimiy suv havzasi o‘rnida hosil bo‘lgan tuzli ko‘l joylashgan. Ushbu tabiiy ob’ektlar ziyoratgohning tarixiy va geografik ahamiyatini yanada oshiradi .

Umuman olganda, Is’hoq ota ziyoratgohi tasavvuf tarixi, xalq og‘zaki ijodi va qadimiy me’morchilik an’analarini o‘zida mujassam etgan muhim tarixiy-madaniy maskan hisoblanadi.